Dział prawny
18.10.2016

RĘKOJMIA, A GWARANCJA - pojęcia podstawowe


rękojmia a gwarancja

Jaka jest różnica pomiędzy rękojmią, a gwarancją? Co to jest niezgodność towaru z umową, na czym polega reklamacja i czym jest wada fizyczna. Są to pojęcia, z którymi zetknął się każdy, ponieważ występują zarówno w obrocie powszechnym, konsumenckim, jak i obustronnie profesjonalnym, czyli między przedsiębiorcami. I chociaż o rękojmi i gwarancji napisano już wszystko, czy też prawie wszystko, to nadal rozróżnienie tych podstawowych pojęć obrotu handlowego nastręcza trudności.
Category: Ogólne
Posted by: Dzial Prawny
 
Często nie mając też pewności, czym te pojęcia się różnią stosujemy je zamiennie. Tymczasem, prawidłowe rozróżnienie reżimów odpowiedzialności za wady rzeczy nabytych, z pewnością pozwoli uniknąć wątpliwości zarówno co do rodzaju przysługujących roszczeń, jak i adresata, do którego należy je kierować. 
 
Inaczej w obrocie profesjonalnym, niż w konsumenckim.

Przeprowadzona w 2014 roku nowelizacja Kodeksu cywilnego utrzymała w dalszym ciągu różnice w regulacji zakresu uprawnień z tytułu wad rzeczy sprzedanej utrzymując odmienne zasady ochrony i tryb dochodzenia roszczeń z tytułu wad fizycznych i prawnych dla obrotu powszechnego, konsumenckiego oraz profesjonalnego

Wprowadzona w 2014 roku unifikacja przepisów wprowadziła także regulację umowy sprzedaży konsumenckiej do kodeksu cywilnego, zaś uchyloną Ustawę o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej zastąpiła Ustawa o Prawach konsumenta. 

 

RĘKOJMIA. 


Czym jest rękojmia?
 
To zawarty w Kodeksie cywilnym zbiór zasad odpowiedzialności za wadliwy towar lub wadliwie wykonane świadczenie. Kupujący na skutek ujawnienia wady towaru ma określone ustawowe prawa wobec sprzedającego, który z kolei odpowiada niezależnie od swojej winy. Rękojmia ma zatem charakter obiektywny, to znaczy, że odpowiedzialność powstaje z mocy samego prawa, wskutek ujawnienia wady w ustawowym terminie. 
 
Sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę fizyczną lub prawną (rękojmia)” – art. 556 k.c. 
 
PAMIĘTAJ:  Rękojmia obowiązuje przy umowie sprzedaży, ale także, poprzez odwołanie do odpowiednio stosowanych przepisów Kodeksu cywilnego, przy umowie o dzieło (np. za wadliwie wykonany, uszyty garnitur), przy umowie o roboty budowalne (np. za wady wykonanych obiektów budowlanych), jak również przy umowie najmu (wynajmujący odpowiada za wady, które uniemożliwiają korzystanie z wynajmowanego lokalu, np. z powodu wadliwie funkcjonującego ogrzewania w lokalu). 
 
Istotą rękojmi jest możliwość dochodzenia uprawnień za wady fizyczne i prawne rzeczy, bez względu na winę kontrahenta, a jedynie poprzez konieczność wykazania faktu wystąpienia wady. Ograniczeniem rękojmi jest natomiast ustawowy termin, czyli czas w którym można wystąpić z roszczeniem, po upływie którego roszczenia te wygasają. 
 

rękojmia i gwarancja


Co to jest WADA FIZYCZNA?


Wada fizyczna polega na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową, w szczególności rzecz sprzedana jest niezgodna z umową (art. 5561 §1 k.c.), jeżeli:
  1. nie ma właściwości, które rzecz tego rodzaju powinna mieć ze względu na cel w umowie oznaczony albo wynikający z okoliczności lub przeznaczenia;
  2. nie ma właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewnił kupującego, w tym przedstawiając próbkę lub wzór;
  3. nie nadaje się do celu, o którym kupujący poinformował sprzedawcę przy zawarciu umowy, a sprzedawca nie zgłosił zastrzeżenia co do takiego jej przeznaczenia;
  4. została kupującemu wydana w stanie niezupełnym.


Jeżeli kupującym jest Konsument, na równi z zapewnieniem sprzedawcy traktuje się publiczne zapewnienia producenta lub jego przedstawiciela, osoby, która wprowadza rzecz do obrotu w zakresie swojej działalności gospodarczej, oraz osoby, która przez umieszczenie na rzeczy sprzedanej swojej nazwy, znaku towarowego lub innego oznaczenia odróżniającego przedstawia się jako producent (art. 5561 §2 k.c.).

 
Rzecz sprzedana ma także wadę fizyczną w razie nieprawidłowego jej zamontowania i uruchomienia, jeżeli czynności te zostały wykonane przez sprzedawcę lub osobę trzecią, za którą sprzedawca ponosi odpowiedzialność, albo przez kupującego, który postąpił według instrukcji otrzymanej od sprzedawcy (art. 5561 §3 k.c.).
 
Wada fizyczna polega zatem na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową, przy czym należy uznać, że zakres regulacji wadliwości dotyczy także sfery prawnej (wada prawna). 

Wada prawna z kolei obejmuje sytuacje, gdy rzecz sprzedana jest własnością osoby trzeciej lub jest obciążona prawem osoby trzeciej. Skoro kupujący zamierza nabyć rzecz, co jest celem umowy sprzedaży, to wadliwość w sferze dysponowania przedmiotem sprzedaży, jak również wszelkie ograniczenia tej sfery, oznaczają niezgodność z umową sprzedaży. 
 
Jeżeli kupującym jest Konsument, a wada fizyczna została stwierdzona przed upływem roku od dnia wydania rzeczy sprzedanej, domniemywa się, że wada lub jej przyczyna istniała w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego (art. 5562 k.c.). 
Zawarte w przepisie domniemanie ułatwia konsumentowi na płaszczyźnie dowodowej dochodzenie roszczeń z tytułu rękojmi. Oznacza to jednocześnie, że w przypadku obrotu zwykłego i profesjonalnego, to na kupującym będzie ciążył dowód wykazania, że wada tkwiła w rzeczy sprzedanej już w chwili jej wydania. 
 
WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI Z TYTUŁU RĘKOJMI: 
  • Sprzedawca jest zwolniony od odpowiedzialności z tytułu rękojmi, jeżeli kupujący wiedział o wadzie w chwili zawarcia umowy (art. 557 §1 k.c.),
  • Sprzedawca nie jest odpowiedzialny względem kupującego będącego konsumentem za to, że rzecz sprzedana nie ma właściwości wynikających z publicznych zapewnień, jeżeli zapewnień tych nie znał ani, oceniając rozsądnie, nie mógł znać albo nie mogły one mieć wpływu na decyzję kupującego o zawarciu umowy sprzedaży, albo gdy ich treść została sprostowana przed zawarciem umowy sprzedaży.
 
MODYFIKACJA ODPOWIEDZIALNOŚCI Z TYTUŁU RĘKOJMI:
  • Wyłączenie rękojmi w związku z wiedzą kupującego o istnieniu wady w chwili wydania rzeczy nie dotyczy sprzedaży konsumenckiej (art. 557 §2 k.c.),
  • Strony mogą odpowiedzialność z tytułu rękojmi rozszerzyć, ograniczyć lub wyłączyć. Jeżeli kupującym jest konsument, ograniczenie lub wyłączenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi jest dopuszczalne tylko w przypadkach określonych w przepisach szczególnych (art. 558 §1 k.c.),
  • Wyłączenie lub ograniczenie odpowiedzialności z tytułu rękojmi jest bezskuteczne, jeżeli sprzedawca zataił podstępnie wadę przed kupującym (art. 558 §2 k.c.). 
 

JAKIE ROSZCZENIA PRZYSŁUGUJĄ Z TYTUŁU RĘKOJMI? 

Jeżeli rzecz sprzedana ma wadę, kupujący może:

  • Złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny, albo
  • Złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy, chyba że:
      1. Sprzedawca niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni rzecz wadliwą na rzecz wolną od wad albo 
      2. Wadę usunie (art. 560 §1 k.c.);
  • Żądać wymiany rzeczy;
  • Żądać usunięcia wady (art. 561 §1 k.c.).
 
Ograniczenie opisane w pkt. a i b powyżej nie ma zastosowania, jeżeli rzecz była już wymieniania lub naprawiana przez sprzedawcę albo sprzedawca nie uczynił zadość obowiązkowi wymiany rzeczy  na rzecz wolną od wad lub usunięcia wady. Kupujący nie może także odstąpić od umowy, jeżeli wada jest nieistotna. 

Natomiast jeżeli Kupującym jest konsument, to przysługuje mu upoważnienie przemienne, polegające ma tym, że może on żądać zamiast zaproponowanego przez sprzedawcę usunięcia wady, wymiany rzeczy na wolną od wad albo zamiast wymiany rzeczy żądać usunięcia wady. 

Upoważnienie to jest jednak ograniczone faktem braku możliwości doprowadzenia rzeczy do stanu zgodnego z umową, zgodnie z żądaniem konsumenta albo, jeżeli wymagałoby nadmiernych kosztów w porównaniu ze sposobem proponowanym przez sprzedawcę. 

Przy ocenie nadmierności kosztów uwzględnia się wartość rzeczy wolnej od wad, rodzaj i znaczenie stwierdzonej wady, a także bierze się pod uwagę niedogodności, na jakie narażałby kupującego inny sposób zaspokojenia (art. 560 §2  k.c.). 
 
Natomiast obniżona cena powinna pozostać w takiej proporcji do ceny wynikającej z umowy, w jakiej wartość rzeczy z wadą pozostaje do wartości rzeczy bez wady (art. 560 §3 k.c.). Kupujący nie może odstąpić od umowy, jeżeli wada jest nieistotna (art. 560 §4 k.c.). 
 
Jeżeli chodzi o uprawnienie w postaci usunięcia wady lub wymiany rzeczy, to sprzedawca obowiązany jest wymienić rzecz wadliwą na rzecz wolną od wad lub usunąć wadę w rozsądnym czasie bez nadmiernych niedogodności dla kupującego (art. 561 §1 k.c.). 
 
Podsumujmy roszczenia Kupującego:
  • ŻĄDANIE OBNIŻENIA CENY
  • ODSTĄPIENIE OD UMOWY
  • ŻĄDENIE WYMIANY NA RZECZ WOLNĄ OD WAD
  • ŻĄDANIE USUNIĘCIA WADY


WAŻNE: Między przedsiębiorcami, Sprzedawca może odmówić wymiany lub usunięcia wady (3 i 4) jeżeli koszty wykonania tych obowiązków przekraczają cenę sprzedanej rzeczy. Wówczas Kupujący skorzysta z roszczeń wymienionych w pkt 1 lub 2. (art. 561 §3  k.c.).
 
Gdy rzecz sprzedana została zamontowana.

Szczególnym przypadkiem rękojmi jest sytuacja, gdy rzecz sprzedana została zamontowana (np. montaż maszyn i urządzeń, wkładu do kominka, sprzęt AGD w zabudowie). W takim wypadku sprzedający powinien ponieść obowiązek ponownego demontażu i montażu, ewentualnie także dodatkowe koszty związane z tym demontażem i ponownym montażem rzeczy z usuniętą wadą. Kodeks cywilny zawiera ustawowe upoważnienie dla kupującego do wykonania zastępczego w tym zakresie na koszt i niebezpieczeństwo kupującego. Koszt naprawy, wymiany rzeczy ponosi co do zasady sprzedający (art. 561'2k.c.).
 
Sprzedający może odmówić demontażu i ponownego montażu, jeżeli ich koszt przewyższa wartość rzeczy, co stanowi górną granicę wysokości odpowiedzialności z tytułu rękojmi. Nie dotyczy to sprzedaży konsumenckiej, jednak w takim wypadku konsument powinien sam ponieść nadwyżkę kosztów demontażu i montażu ponad wartość rzeczy (art. 561'1 §3 k.c.).
 
Obowiązek dostarczenia rzeczy wadliwej do miejsca oznaczonego w umowie, co do zasady ciąży na kupującym, zaś koszty dostarczenia wadliwej rzeczy do sprzedającego, co do zasady, obciążają sprzedającego. 
 
WAŻNE: Ustawowe domniemanie skutków milczenia sprzedającego, czyli braku reakcji na reklamację w obrocie konsumenckim. 


Jeżeli kupujący będący konsumentem zażądał wymiany rzeczy lub usunięcia rzeczy lub usunięcia wady albo złożył oświadczenie o obniżeniu ceny, określając kwotę, o którą cena ma być obniżona, a sprzedający nie ustosunkował się do tego żądania w terminie 14 dni, uważa się, że żądanie to uznał za uzasadnione. 
 
WAŻNE: Nie ma przepisu, który mówiłby o terminie, w którym Sprzedawca winien rozpatrzeć reklamację i odpowiedzieć na roszczenia Kupującego, będącego przedsiębiorcą. Niemniej jednak niezwłoczność odpowiedzi leży w interesie Sprzedawcy, aby ewentualna szkoda i odpowiedzialność odszkodowawcza nie była większa.
 
W JAKIM TERMINIE ZGŁASZA SIĘ ROSZCZENIA?


TERMINY RĘKOJMI. 

  1. Sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi, jeżeli wada fizyczna zostanie stwierdzona przed upływem dwóch lat, a gdy chodzi o wady nieruchomości - przed upływem pięciu lat od dnia wydania rzeczy kupującemu. Jeżeli kupującym jest konsument a przedmiotem sprzedaży jest używana rzecz ruchoma, odpowiedzialność sprzedawcy może zostać ograniczona, nie mniej niż do roku od dnia wydania rzeczy kupującemu. 
  2. Roszczenie o usunięcie wady lub wymianę rzeczy sprzedanej na wolną od wad przedawnia się z upływem roku, licząc od dnia stwierdzenia wady. Jeżeli kupującym jest konsument, bieg terminu przedawnienia nie może zakończyć się przed upływem terminu określonego punkcie 1. 
  3. W terminach określonych w punkcie 2 kupujący może złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy albo obniżeniu ceny z powodu wady rzeczy sprzedanej. Jeżeli kupujący żądał wymiany rzeczy na wolną od wad lub usunięcia wady, bieg terminu do złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy albo obniżeniu ceny rozpoczyna się z chwilą bezskutecznego upływu terminu do wymiany rzeczy lub usunięcia wady


OBOWIĄZEK ZBADANIA RZECZY.

UWAGA:
Przy sprzedaży między przedsiębiorcami kupujący traci uprawnienia z tytułu rękojmi, jeżeli nie zbadał rzeczy w czasie i w sposób przyjęty przy rzeczach tego rodzaju i nie zawiadomił niezwłocznie sprzedawcy o wadzie, a w przypadku gdy wada wyszła na jaw dopiero później - jeżeli nie zawiadomił sprzedawcy niezwłocznie po jej stwierdzeniu. 

Obowiązek zbadania rzeczy

Do zachowania powyższego terminu wystarczy wysłanie przed jego upływem zawiadomienia o wadzie. 
 
ZAWIESZENIE TERMINÓW NA DOCHODZENIE KOLEJNYCH ROSZCZEŃ.

  • W razie dochodzenia przed sądem albo sądem polubownym jednego z uprawnień z tytułu rękojmi termin do wykonania innych uprawnień, przysługujących kupującemu z tego tytułu, ulega zawieszeniu do czasu prawomocnego zakończenia postępowania.
  • Przepis powyższy stosuje się odpowiednio do postępowania mediacyjnego, przy czym termin do wykonania innych uprawnień z tytułu rękojmi, przysługujących kupującemu, zaczyna biec od dnia odmowy przez sąd zatwierdzenia ugody zawartej przed mediatorem lub bezskutecznego zakończenia mediacji.
  • Upływ terminu do stwierdzenia wady nie wyłącza wykonania uprawnień z tytułu rękojmi, jeżeli sprzedawca wadę podstępnie zataił. 
 
ROSZCZENIA DODATKOWE. CZY POZA ROSZCZENIAMI Z RĘKOJMI KUPUJĄCEMU PRZYSŁUGUJĄ INNE ROSZCZENIA?
 
Jeżeli z powodu wady fizycznej rzeczy sprzedanej kupujący złożył oświadczenie o odstąpieniu od umowy albo obniżeniu ceny, może on żądać naprawienia szkody, którą poniósł przez to, że zawarł umowę, nie wiedząc o istnieniu wady, choćby szkoda była następstwem okoliczności, za które sprzedawca nie ponosi odpowiedzialności, a w szczególności może żądać zwrotu kosztów zawarcia umowy, kosztów odebrania, przewozu, przechowania i ubezpieczenia rzeczy oraz zwrotu dokonanych nakładów w takim zakresie, w jakim nie odniósł korzyści z tych nakładów. Nie uchybia to przepisom o obowiązku naprawienia szkody na zasadach ogólnych. 

Powyższą zasadę stosuje się odpowiednio w razie dostarczenia rzeczy wolnej od wad zamiast rzeczy wadliwej albo usunięcia wady przez sprzedawcę. 
 
OBOWIĄZEK NAPRAWIENIA SZKODY ORAZ ZAKRES.
 
Odpowiedzialność odszkodowawcza dłużnik. 
Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.
 
Związek przyczynowy i szkoda. 

Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.
W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.
 
UWAGA: to na Kupującym ciąży obowiązek wykazania (udowodnienia) zaistnienia szkody i jej wielkości oraz obowiązek wykazania, iż to Sprzedawca za tę szkodę ponosi odpowiedzialność.

GWARANCJA.

Czym jest gwarancja? 

Udzielenie gwarancji następuje przez złożenie oświadczenia gwarancyjnego, które określa obowiązki gwaranta i uprawnienia kupującego w przypadku, gdy rzecz sprzedana nie ma właściwości określonych w tym oświadczeniu. Oświadczenie gwarancyjne może zostać złożone w reklamie.
 
Obowiązki gwaranta mogą polegać w szczególności na:
  • zwrocie zapłaconej ceny, 
  • wymianie rzeczy,
  • naprawie rzeczy, 
  • zapewnieniu innych usług.
 
Jeżeli została udzielona gwarancja co do jakości rzeczy sprzedanej, poczytuje się w razie wątpliwości, że gwarant jest obowiązany do usunięcia wady fizycznej rzeczy lub do dostarczenia rzeczy wolnej od wad, o ile wady te ujawnią się w ciągu terminu określonego w oświadczeniu gwarancyjnym.

Jeżeli nie zastrzeżono innego terminu, termin gwarancji wynosi dwa lata licząc od dnia, kiedy rzecz została kupującemu wydana (art. 577 §1, §2, §3, §4  k.c.).
 

GWARANCJA: 
  • wynika z oświadczenia (i może zostać potwierdzona dokumentem w dowolnej formie, UWAGA: także może wynikać z reklamy), 
  • gwarantem może być Sprzedawca lub Producent (tzw. gwarancja producenta),
  • gwarancja udzielona jest na określony termin, a jeśli terminu nie określono, to jest ona udzielana na dwa lata od dnia wydania rzeczy,
  • uprawnień z gwarancji dochodzić można niezależnie od uprawnień z rękojmi (terminy rękojmi ulegają zawieszeniu na czas wykonywania uprawnień z gwarancji),
  • gwarant wykonuje obowiązki określone w gwarancji (na przykład naprawia rzecz lub wymienia na wolną od wad),
  • po naprawie lub wymianie termin gwarancji biegnie na nowo. 
 

PODSUMOWUJĄC RÓŻNICE: 

Odpowiedzialność z tytułu rękojmi wynika z ustawy, a odpowiedzialność gwaranta wynika z oświadczenia gwaranta
 
 

 
 
Na koniec wypada stwierdzić, że prawidłowe stosowanie przepisów o rękojmi i gwarancji leży w interesie obu stron umowy sprzedaży. Dobre ich zrozumienie ułatwia wypracowanie zasad dobrej współpracy, która pozwoli osiągnąć obopólne korzyści w dłuższej perspektywie czasu. 
 

Zapraszamy, zapoznaj się z serwisem przez tydzień, za darmo.


Dominika Stasiłowicz - Dział Prawny   
Dominika Stasiłowicz
radca prawny

Dział Prawny - Wszelkie prawa zastrzeżone.
Innowacyjna Gospodarka - Narodowa Strategia Spójności

DOTACJE NA INNOWACJE – INWESTUJEMY W WASZĄ PRZYSZŁOŚĆ

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka.

Unia Europejska - Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego