Dział prawny
17.07.2017

Nie pracuj w czasie urlopu. Pomyśl o pełnomocniku. Wypocznij.


Nie pracuj w czasie urlopu. Wyznacz pełnomocnika. Jakie są różnice pomiędzy pełnomocnictwem, a prokurą? Czym jest przedstawicielstwo? Jak udzielić pełnomocnictwa? Jak wybrać rodzaj pełnomocnictwa do rodzaju czynności? Kto może być przedstawicielem, pełnomocnikiem, prokurentem? Jak udziela  się prokury? Jak udzielić pełnomocnictwa?

Pełnomocnictwo i prokura
Category: Ogólne
Posted by: Dzial Prawny

ISTOTA PRZEDSTAWICIELSTWA

Przedstawicielstwo polega na dokonywaniu czynności prawnych w cudzym imieniu i na cudzy rachunek. Czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach jego umocowania pociąga za sobą skutki prawne bezpośrednio dla osoby reprezentowanej. Przedstawiciel składa własne oświadczenie woli, ale czyni to w imieniu osoby reprezentowanej. 
W tym stosunku występują trzy podmioty:
  • przedstawiciel,
  • reprezentowany, który udziela przedstawicielowi umocowania,
  • osoba trzecia, z którą przedstawiciel dokonuje czynności prawnej. 
Trzeba przy tym zaznaczyć, że czynności prawnej można dokonać przez przedstawiciela, o ile nie zakazuje tego ustawa (przykładowo Kodeks cywilny zabrania pełnomocnikowi dokonywania czynności prawnych „z samym sobą”) oraz, gdy pozwala na to charakter czynności (dla przykładu tzw. zapewnienie spadkowe oraz zeznania w charakterze świadka mogą być dokonane tylko osobiście). 
 
Ponadto, dla ułatwienia obrotu gospodarczego Kodeks cywilny wprowadza domniemanie, że „osobę czynną w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługiwania publiczności poczytuje się w razie wątpliwości za umocowaną do dokonywania czynności prawnych, które zazwyczaj bywają dokonywane z osobami korzystającymi z usług tego przedsiębiorstwa”. Co to oznacza? Doradca klienta w banku, czy innej podobnej instytucji nie musi każdemu klientowi okazywać umocowania do wykonywania swojej pracy
 
Prawo cywilne wyróżnia dwa rodzaje przedstawicielstwa: 

a) przedstawicielstwo ustawowe
b) pełnomocnictwo

Podstawą tego podziału są źródła umocowania przedstawicieli do działania w cudzym imieniu, i tak:
  • umocowanie przedstawiciela ustawowego opiera się na ustawie
  • natomiast pełnomocnika na oświadczeniu woli osoby reprezentowanej
 
Ad. a)
Przedstawicielami ustawowymi są: rodzice dziecka, podlegającego władzy rodzicielskiej, opiekun, kurator, doradca tymczasowy. 

Ad. b)
Podstawą pełnomocnictwa jest oświadczenie woli osoby reprezentowanej, ma ono charakter czynności upoważniającej. Oświadczenie nie zobowiązuje pełnomocnika do dokonywania czynności prawnych w imieniu osoby reprezentowanej, a przyznaje kompetencję do ich dokonywania. 

 

PEŁNOMOCNICTWO


Forma pełnomocnictwa.

Oświadczenie woli zawierające pełnomocnictwo może być co do zasady złożone w dowolnej formie. Od tej zasady są pewne wyjątki. Musi ono mieć formę szczególną w dwóch przypadkach.

Po pierwsze jeżeli do dokonania czynności prawnej wymagana jest taka forma pod rygorem nieważności (np. forma aktu notarialnego przy przeniesieniu prawa własności nieruchomości).

Po drugie, jeżeli forma taka jest wymagana dla danego rodzaju pełnomocnictwa (np. dla pełnomocnictwa ogólnego wymagana jest forma pisemna pod rygorem nieważności – art. 99 §2 k.c.).

Poza przypadkami, o których mowa wyżej, pełnomocnictwo może być udzielone także ustnie lub w sposób dorozumiany.

 

Kto może zostać pełnomocnikiem?

Osoba fizyczna mająca pełną lub ograniczoną zdolność do czynności prawnych.


Substytucja.

Zgodnie z Kodeksem cywilnym substytucja to dalsze pełnomocnictwo, które może być udzielone w trzech przypadkach, gdy umocowanie do dokonania substytucji wynika z:

a)      treści pełnomocnictwa podstawowego (pełnomocnik został umocowany do udzielenia dalszego pełnomocnictwa),

b)      ustawy (na przykład radca prawny może w procesie wyznaczyć pełnomocnika substytucyjnego),

c)       stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa (na przykład umowy zlecenia).

 

RODZAJE PEŁNOMOCNICTWA.

Wyróżnia się 3 rodzaje pełnomocnictwa:

1.       pełnomocnictwo ogólne,

2.       pełnomocnictwo rodzajowe,

3.       pełnomocnictwo do danej czynności prawnej.

 

Ad. 1 Pełnomocnictwo ogólne

Obejmuje umocowanie do dokonywania czynności prawnych zwykłego zarządu (art. 98 zd. 1 k.c.). Kodeks cywilny nie  ustala jednak katalogu czynności zwykłego zarządu. Nauka prawa i orzecznictwo za czynności zwykłego zarządu uznaje takie czynności, które dotyczą bieżących spraw podmiotu prawa i nie prowadzą do uszczuplenia jego potencjału ekonomicznego, np. zakup materiałów do produkcji, zatrudnianie pracowników, zbywanie wyrobów lub usług, pobieranie czynszu, wykonywanie bieżących remontów. Natomiast za czynności, które przekraczają zakres zwykłego zarządu uznaje się takie czynności, jak: sprzedaż nieruchomości, zbycie, obciążenie lub wydzierżawienie przedsiębiorstwa, wytaczanie powództw, zawieranie ugód. Pełnomocnictwo ogólne musi być udzielone w formie pisemnej pod rygorem nieważności – art. 99 §2 k.c.

 

Ad. 2 Pełnomocnictwo rodzajowe.

Pełnomocnictwo rodzajowe upoważnia do dokonywania  czynności prawnych danej kategorii (np. sprzedaż rzeczy, zawieranie umów ubezpieczenia, załatwianie reklamacji), w tym także czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu. Pełnomocnictwo powinno wyraźnie określać typy takich czynności. Pełnomocnictwo rodzajowe może być udzielone w dowolnej formie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej.


Pełnomocnictwo ogólne lub rodzajowe może zostać udzielone na czas określony. Na przykład może zostać udzielone na czas nieobecności w firmie mocodawcy w związku z wyjazdem służbowym lub zaplanowanym urlopem. W treści pełnomocnictwa mocodawca zakreśla termin, do którego jest ono ważne.
 

Ad. 3 Pełnomocnictwo do danej czynności.

Pełnomocnictwo to, zwane również pełnomocnictwem szczególnym, obejmuje upoważnienie do dokonania indywidualnie oznaczonej czynności prawnej, np. sprzedaży określonej nieruchomości. Może ono być udzielone w dowolnej formie, chyba, że przepis ustawy stanowi inaczej (np. właśnie jeżeli dotyczy sprzedaży nieruchomości musi być udzielone w formie aktu notarialnego).


Do reprezentowania mocodawcy przed Sądem konieczne jest udzielnie pełnomocnictwa procesowego, które jest uregulowane w Kodeksie postępowania cywilnego.

Pełnomocnikiem procesowym może być w adwokat lub radca prawny, w sprawach własności przemysłowej także rzecznik patentowy, a w sprawach restrukturyzacji i upadłości także osoba posiadająca licencję doradcy restrukturyzacyjnego, a ponadto osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony oraz osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia, współuczestnik sporu, jak również małżonek, rodzeństwo, zstępni lub wstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia.

 

Pełnomocnik rzekomy. Przekroczenie umocowania.

Pełnomocnikiem rzekomym jest osoba, która dokonała czynności prawnej w cudzym imieniu bez umocowania (bez pełnomocnictwa) lub z naruszeniem jego granic. Ważność takiej czynności zależy od tego, czy zostanie ona potwierdzona przez podmiot, w imieniu którego została dokonana.

Jeżeli rzekomy pełnomocnik zawarł w imieniu tego podmiotu umowę, nie jest ona bezwzględnie nieważna, ale nie wywołuje skutków prawnych, jeżeli nie zostanie potwierdzona. Do czasu jej potwierdzenia istnieje stan tzw. bezskuteczności zawieszonej. Staje się ona skuteczna dopiero po potwierdzeniu przez osobę, w imieniu której została zawarta.

Druga strona może wyznaczyć osobie reprezentowanej odpowiedni termin do potwierdzenia umowy. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu umowa nie obowiązuje, a pełnomocnik obowiązany jest do zwrotu tego, co otrzymał od drugiej strony w wykonaniu umowy oraz do naprawienia szkody, którą druga strona poniosła przez to, że zawarła umowę nie wiedząc o barku umocowania lub o przekroczeniu jego zakresu.

 

Wygaśnięcie pełnomocnictwa.

Przyczyny wygaśnięcia pełnomocnictwa mogą być różne, zaliczamy do nich w szczególności:

a)      dokonanie czynności prawnej objętej pełnomocnictwem,

b)      upływ okresu, na który pełnomocnictwo zostało udzielone,

c)       wygaśnięcie umowy określającej tzw. stosunek podstawowy (umowa zlecenia, umowa agencyjna), z którą związane było pełnomocnictwo,

d)      odwołanie pełnomocnictwa,

e)      zrzeczenie się pełnomocnictwa,

f)       śmierć mocodawcy lub pełnomocnika,

g)      rozwiązanie osoby prawnej będącej mocodawcą lub pełnomocnikiem,

h)      utrata przez pełnomocnika zdolności do czynności prawnych.

 

Obowiązek zwrotu dokumentu pełnomocnictwa.

Po wygaśnięciu umocowania pełnomocnik obowiązany jest zwrócić mocodawcy dokument pełnomocnictwa. Może żądać poświadczonego odpisu tego dokumentu; wygaśnięcie umocowania powinno być na odpisie zaznaczone.


Wyznaczenie pełnomocnika

PROKURA


Co to jest prokura?

Prokura jest pewną odmianą pełnomocnictwa, zbliżoną do pełnomocnictwa ogólnego i podlegającą obowiązkowi ujawnienia w Rejestrze Przedsiębiorców. Różnica pomiędzy pełnomocnikiem a prokurentem polega na tym, że pełnomocnika ogólnego może ustanowić każdy podmiot prawa cywilnego, natomiast prokury może udzielić tylko przedsiębiorca podlegający obowiązkowi wpisu do Rejestru Przedsiębiorców.  Kompetencje prokurenta są także szersze niż kompetencje pełnomocnika ogólnego.

 

Podstawa prawna i forma prokury.

Prokura została unormowana w Kodeksie cywilnym (art. 1091-1099). Prokura powinna być pod rygorem nieważności udzielona na piśmie, co nie stoi na przeszkodzie, aby prokura była udzielona w innej formie szczególnej, jak np. w formie pisemnej z podpisami notarialne poświadczonymi). Przy udzielaniu prokury nie ma zastosowania art. 99 §1 k.c., co oznacza, że prokurent, któremu udzielono prokury w zwykłej formie pisemnej, jest także umocowany do dokonania czynności prawnej, dla której zastrzeżona jest forma szczególna pod rygorem nieważności (np. forma aktu notarialnego).

 

Kto może udzielić prokury?

Prokura jest jednostronną czynnością prawną dokonaną przez oświadczenie woli przedsiębiorcy. W przypadku osób prawnych takie oświadczenie składa uprawniony organ. W spółkach handlowych sposób ustanowienia prokury reguluje zwykle umowa lub statut, a w braku takiej regulacji zastosowanie znajdują przepisy Kodeksu spółek handlowych, i tak dla przykładu w odniesieniu do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółki akcyjnej do ustanowienia prokury niezbędna jest zgoda wszystkich członków zarządu (w praktyce udzielenie takiej zgody następuje w drodze uchwały zarządu).

 

Kto może zostać prokurentem?

Prokura może być udzielona tylko osobie fizycznej, która ma pełną zdolność do czynności prawnych.

 

Substytucja.

Nie istnieje instytucja prokury substytucyjnej. Prokurent może natomiast ustanowić pełnomocnika do poszczególnej czynności lub do danego typu czynności, przy czym mogą to być jedynie te czynności, do dokonywania których uprawniony jest sam prokurent. Prokurent może udzielić także pełnomocnictwa ogólnego, jeżeli posiada takie umocowanie od przedsiębiorcy.

 

ZAKRES PROKURY.

Przez udzielenie prokury przedsiębiorca upoważnia prokurenta do dokonywania wszystkich czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Jedynie w odniesieniu do zbycia przedsiębiorstwa, do dokonania czynności prawnej, na podstawie której następuje oddanie go do czasowego korzystania oraz zbywania i obciążania nieruchomości potrzebne jest szczególne upoważnienie.

W odróżnieniu od pełnomocnictwa, udzielenie prokury powinno być zgłoszone do Sądu w celu wpisania do rejestru przedsiębiorców. W zgłoszeniu należy dokładnie określić rodzaj udzielonej prokury.

 

RODZAJE PROKURY.

Wyróżnia się następujące rodzaje prokury:

a)      prokura samoistna – udzielona jednemu lub kilku prokurentom oddzielnie – każdy prokurent działa samodzielnie w zakresie określonym przepisami ustawy

b)      prokura łączna – udzielona kilku prokurentom oraz określająca zakres umocowania dla każdego z nich – ustanowienie prokury łącznej ma służyć ochronie przedsiębiorcy przed ewentualnymi, nieprzemyślanymi decyzjami jednego prokurenta. W oświadczeniu o udzieleniu prokury można zastrzec, ze określony prokurent ma prawo do działania w ramach prokury łącznej jedynie z innym wskazanym prokurentem lub ze wspólnikiem spółki osobowej albo członkiem zarządu spółki kapitałowej. Wszelkie zastrzeżenia łącznego działania prokurentów nie stanowią ograniczenia prawa reprezentacji prokurenta, określają jedynie sposób wykonywania przez niego przysługującego mu uprawnienia. Oświadczenia lub pisma kierowane do przedsiębiorcy mogą być dokonywane wobec jednej z osób, którym udzielono prokury łącznej.

Prokurę można ograniczyć do zakresu spraw wpisanych do rejestru oddziału przedsiębiorstwa (prokura oddziałowa).

 

Wygaśnięcie prokury.

Prokura może wygasnąć w przypadku:

a)      jej odwołania,

b)      wykreślenia przedsiębiorcy z rejestru, a także ogłoszenia upadłości, otwarcia likwidacji, przekształcenia przedsiębiorcy,

c)       śmierci prokurenta,

d)      zrzeczenia  się prokury,

e)      utraty przez prokurenta pełnej zdolności do czynności prawnych.


Wygaśnięcie prokury, jej ustanie po odwołaniu powinno być zgłoszone w celu wpisania, a właściwie wykreślenia z rejestru przedsiębiorców.

Pojęcia przedstawicielstwa, pełnomocnictwa, czy prokury w praktyce bywają używane zamiennie, ponieważ nie zawsze dostrzegamy występujące pomiędzy nimi różnice.


Chcąc poznać praktyczną stronę omawianych zagadnień zapoznaj się ze wzorami omawianych dokumentów w  Bazie Wiedzy serwisu Dzialprawny.pl  


Zapraszamy, zapoznaj się z serwisem przez tydzień, za darmo.

Dominika Stasiłowicz - Dział Prawny   
Dominika Stasiłowicz
radca prawny

Dział Prawny - Wszelkie prawa zastrzeżone.
Innowacyjna Gospodarka - Narodowa Strategia Spójności

DOTACJE NA INNOWACJE – INWESTUJEMY W WASZĄ PRZYSZŁOŚĆ

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka.

Unia Europejska - Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego