Dział prawny
19.04.2016

Jak zabezpieczać płatności?


Prowadzenie działalności gospodarczej, której nieodłącznym elementem jest nawiązywanie relacji handlowych zarówno z nowymi klientami, jak i współpraca ze stałymi kontrahentami, wiąże się z ryzykiem wypłacalności partnerów biznesowych.

W jaki sposób najlepiej zabezpieczyć wierzytelności?

Jak zabezpieczać płatność faktury
Category: Ogólne
Posted by: Dzial Prawny
Prowadzenie działalności gospodarczej, której nieodłącznym elementem jest nawiązywanie relacji handlowych zarówno z nowymi klientami, jak i współpraca ze stałymi kontrahentami, wiąże się z ryzykiem wypłacalności partnerów biznesowych. 
 
W jaki sposób najlepiej zabezpieczyć wierzytelności? Czy istnieje jakakolwiek metoda na zagwarantowanie sobie płatności w przypadku odroczenia terminu zapłaty za sprzedany towar lub wykonane usługi? Jakie środki w tym zakresie przewidują przepisy polskiego prawa? 
 
Należy sobie jasno odpowiedzieć, że nie ma jednego, niezawodnego sposobu gwarantującego zapłatę. Na podstawie naszych doświadczeń z obsługi prawnej przedsiębiorców wyprowadzamy wniosek, że skorzystanie ze środków służących zabezpieczeniu wierzytelności w każdym przypadku zwiększa szanse na zaspokojenie roszczenia.


„lepiej zapobiegać niż leczyć”

Stare porzekadło sprawdza się także w zakresie zabezpieczenia płatności. W przypadku opóźnienia w płatności należności wierzyciel ma prawo skierować sprawę na drogę postępowania sądowego, domagając się realizacji swoich praw poprzez uzyskanie wyroku, a następnie egzekucję komorniczą należności. Takie postępowanie bywa jednak czasochłonne, a trudny do przewidzenia czas postępowania przed sądem może spowodować, że wierzyciel utraci możliwość zaspokojenia swoich roszczeń.  

Zabezpieczenie wierzytelności służy właśnie ograniczeniu tego ryzyka, a w zależności od wyboru sposobu zabezpieczenia, może także pomóc w sprawniejszym i tańszym przeprowadzeniu postępowania sądowego.


ZABEZPIECZANIE WIERZYTELNOŚCI NA TRZY SPOSOBY:

 

1. Wzmocnienie pozycji wierzyciela w postępowaniu sądowym i egzekucyjnym.

Stosując jedną z poniższych metod zabezpieczenia wierzytelności sprawimy, iż prowadzone postępowanie sądowe o zapłatę, a następnie postępowanie egzekucyjne będzie tańsze, szybsze i skuteczniejsze:

a) weksel in blanco wraz z deklaracją wekslową (wraz z ewentualnym poręczeniem wekslowym),
b) oświadczenie dłużnika o uznaniu długu,
c) oświadczenie dłużnika o dobrowolnym poddaniu się egzekucji, złożone w formie aktu notarialnego w trybie art. 777 Kodeksu postępowania cywilnego.

 

Ad. a) weksel in blanco


Aby dokument mógł zostać uznany za weksel własny i spełniać swoje cele musi zawierać elementy określone w przepisach prawa wekslowego, tj.: 

- nazwę „weksel” w samym dokumencie w języku, w którym go wystawiono,
- bezwarunkowe przyrzeczenie zapłacenia określonej sumy pieniężnej,
- znaczenie terminu płatności,
- oznaczenie miejsca płatności,
- nazwisko/nazwę osoby, na której rzecz lub na zlecenie której zapłata ma być dokonana,
- oznaczenie daty i miejsca wystawienia weksla,
- podpis wystawcy weksla. 


Odbierając od kontrahenta tzw. weksel in blanco mamy do czynienia z wekslem niezupełnym. Dokument ten stanowić ma bowiem zabezpieczenie naszych przyszłych roszczeń, które w chwili wystawienia weksla nie są jeszcze precyzyjnie określone. Nasz klient wręcza nam więc weksel, w którym nie będzie określonej między innymi sumy wekslowej i terminu płatności. Podpisując się jednak na takim formularzu wekslowym kontrahent z góry zobowiązuje się do bezwarunkowej zapłaty sumy, którą wierzyciel w przyszłości określi. Czy wierzyciel może wpisać tam każdą kwotę? Nie, ponieważ wraz z wekslem kontrahent winien wystawić tzw. deklarację wekslową, w której precyzyjnie określi zasady uzupełnienia weksla in blanco. Wypełnienie weksla niezgodnie z deklaracją wekslową, czy też z porozumieniem wekslowym, może stanowić podstawę do zarzutu w przyszłym procesie.

Weksel jako zabezpieczenie płatności

 

Ad. b) oświadczenie dłużnika o uznaniu długu

  

Podobną funkcję, lecz mniej sformalizowaną, posiada dokument, w którym dłużnik uznaje istnienie konkretnego zobowiązania wobec wierzyciela. Różnica w stosunku do weksla in blanco jest więc taka, że w dokumencie tym wymienia się wszystkie zobowiązania, wskazując choćby numery faktur, daty ich wystawienia i terminy płatności. 

 

Dysponowanie czy to wekslem, czy to oświadczeniem dłużnika daje wierzycielowi możliwość skierowania na ich podstawie powództwa w tzw. trybie nakazowym zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego. Niewątpliwą zaletą tego postępowania jest oszczędność kosztów (opłata od pozwu w tym trybie wynosi czwartą część opłaty stosunkowej), a dodatkowo nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla staje się natychmiast wykonalny, po upływie terminu do zaspokojenia roszczenia. W praktyce daje to wierzycielowi możliwość prowadzenia egzekucji, nawet jeśli dłużnik zaskarży nakaz zapłaty, chcąc grać na zwłokę. 

Warto dodać, że nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym (bez klauzuli wykonalności) stanowi tytuł egzekucyjny mogący być podstawą do zabezpieczenia roszczenia na przykład poprzez wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości dłużnika. 


Ad. c) oświadczenie o dobrowolnym poddaniu się egzekucji w formie aktu notarialnego


Z kolei oświadczenie dłużnika o dobrowolnym poddaniu się egzekucji złożone w formie aktu notarialnego w trybie art. 777 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi tytułu egzekucyjny i po uzyskaniu klauzuli wykonalności uprawnia do prowadzenia egzekucji w zakresie roszczenia w tym akcie opisanym, bez konieczności przeprowadzenia postępowania sądowego w tym zakresie. Oświadczenie ma tę zaletę, iż postępowanie sądowe sprowadza się do formalnej oceny aktu notarialnego i nadania klauzuli wykonalności umożliwiającej skierowanie sprawy do komornika. Sprawa nie jest badana merytorycznie, a nadanie klauzuli wykonalności jest już pierwszą czynnością w postępowaniu egzekucyjnym.

Wzór weksla in blanco wraz z deklaracją wekslową, oświadczenia dłużnika o uznaniu długu oraz wzór oświadczenia o dobrowolnym poddaniu się egzekucji znajdziesz w Bazie Wiedzy na stronie serwisu dzialprawny.pl.


2. Rozszerzenie kręgu osób współodpowiedzialnych za zobowiązanie.

Działania prewencyjne wierzyciela mogą także zmierzać do rozszerzenia kręgu osób współodpowiedzialnych za zobowiązania dłużnika głównego. Takim sposobem zabezpieczenia jest:
a) poręczenie (a w tym za dług przyszły do kwoty z góry oznaczonej),
b) poręczenie wekslowe (na wekslu in blanco).


Ad. a) poręczenie za dług istniejący i poręczenie za dług przyszły


Co daje wierzycielowi instytucja poręczenia? Kodeks cywilny stanowi, że „przez umowę poręczenia poręczyciel zobowiązuje się wobec wierzyciela, wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał”. W takiej umowie lub jednostronnym oświadczeniu o poręczeniu powinno się dokładnie opisać roszczenie, z którym związane jest oświadczenie poręczyciela. Jeśli poręczenie ma dotyczyć długu przyszłego, to wówczas aby zabezpieczenie było skuteczne, w takim dokumencie powinno się wskazać kwotę, do jakiej poręczyciel będzie odpowiadać za zobowiązania dłużnika głównego.  

Jeżeli w umowie poręczenia nie zastrzeżono inaczej, poręczyciel odpowiada tak jak dłużnik solidarny, co z kolei oznacza, że wierzyciel może dochodzić spełnienia świadczenia bądź to od głównego dłużnika, bądź od poręczyciela, bądź od każdego jednocześnie, w zależności od własnego wyboru. 



Ad. b) poręczenie wekslowe (na wekslu in blanco)

Co daje wierzycielowi instytucja poręczenia? Kodeks cywilny stanowi, że „przez umowę poręczenia poręczyciel zobowiązuje się wobec wierzyciela, wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał”. W takiej umowie lub jednostronnym oświadczeniu o poręczeniu powinno się dokładnie opisać roszczenie, z którym związane jest oświadczenie poręczyciela. Jeśli poręczenie ma dotyczyć długu przyszłego, to wówczas aby zabezpieczenie było skuteczne, w takim dokumencie powinno się wskazać kwotę, do jakiej poręczyciel będzie odpowiadać za zobowiązania dłużnika głównego. 

Jeżeli w umowie poręczenia nie zastrzeżono inaczej, poręczyciel odpowiada tak jak dłużnik solidarny, co z kolei oznacza, że wierzyciel może dochodzić spełnienia świadczenia bądź to od głównego dłużnika, bądź od poręczyciela, bądź od każdego jednocześnie, w zależności od własnego wyboru. 


3. Zabezpieczenie roszczenia na majątku kontrahenta.

 
Działania prewencyjne wierzyciela mogą także zmierzać do zabezpieczenia przyszłego roszczenia na majątku dłużnika, co jest możliwe poprzez:

a) wpis hipoteki
b) zastaw (w tym zastaw rejestrowy)
c) przewłaszczenie na zabezpieczenie 

 

Ad. a) wpis hipoteki 

Do powstania hipoteki konieczne jest zawarcie umowy ustanowienia hipoteki (dla oświadczenia zobowiązanego, który to prawo ustanawia konieczna jest forma aktu notarialnego) oraz wpis prawa do księgi wieczystej.

Wzór umowy ustanowienia hipoteki oraz przykład wypełnionego formularza o wpisanie prawa do księgi wieczystej znajdziesz w Bazie Wiedzy na stronie serwisu dzialprawny.pl 

Hipoteka jest ograniczonym prawem rzeczowym i zabezpiecza wierzytelności pieniężne. Wierzyciel, którego wierzytelność została zabezpieczona na hipotece może domagać się zaspokojenia poprzez egzekucję wprost z przedmiotu zabezpieczenia, tj. nieruchomości. Hipoteka obciążą nieruchomość bez względu na to, kto jest jej właścicielem, a wierzyciel może domagać się zaspokojenia od każdoczesnego właściciela nieruchomości. Zaleta tego rodzaju zabezpieczenia polega dodatkowo na przyznaniu wierzycielowi hipotecznemu prawa pierwszeństwa zaspokojenia z nieruchomości przed pozostałymi wierzycielami (osobistymi) dłużnika. 


Ad. b) zastaw, zastaw rejestrowy

Prawo zastawu polega na tym, że wierzyciel, którego wierzytelność została zabezpieczona zastawem na rzeczy (lub na prawie) może dochodzić zaspokojenia z tej rzeczy lub z tego prawa bez względu na to, czyją własnością stała się rzecz lub prawo. Do powstania prawa konieczne jest zawarcie umowy zastawu.

Wzory umowy zastawu znajdziesz w Bazie Wiedzy na stronie serwisu dzialprawny.pl 

Obok zastawu zwykłego funkcjonuje zastaw rejestrowy, uregulowany w Ustawie o zastawie rejestrowym. Dla ustanowienia zastawu rejestrowego poza umową zastawniczą konieczne jest wpisanie prawa do rejestru zastawów prowadzonego przez sądy rejonowe. 

W przypadku obu rodzajów zastawu zasada pierwszeństwa znajduje zastosowanie. Zaspokojenie wierzyciela z przedmiotu zastawu zwykłego odbywa się w sposób analogiczny, jak w przypadku hipoteki, tj. w drodze egzekucji, natomiast zastaw rejestrowy daje możliwość zaspokojenia wierzyciela na drodze pozasądowej, jeżeli było to przewidziane w umowie zastawniczej. 

 

Ad. c) przewłaszczenie na zabezpieczenie 

Przewłaszczenie na zabezpieczenie roszczenia odbywa się na podsatwie umowy, która dla celów dowodowych wymaga formy pisemnej chyba, że dotyczy nieruchomości, wówczas konieczny jest akt notarialny.

Wzory umowy przewłaszczenia znajdziesz w Bazie Wiedzy na stronie serwisu dzialprawny.pl 

Przez zawarcie umowy przewłaszczenia, do czasu zapłaty długu przez dłużnika, wierzyciel jest właścicielem przewłaszczonej rzeczy, a dłużnik nie może jej odzyskać do czasu zapłaty długu w całości. Nie wyklucza to możliwości pozostawienia rzeczy we władaniu dłużnika, jeżeli wierzyciel wyrazi na to zgodę.

Baza wiedzy prawnej


Rozważając kwestię zabezpieczenia roszczeń z kontrahentem, trzeba mieć na uwadze całą paletę możliwości w tym zakresie.  Przedstawiony wyżej opis sposobów zabezpieczenia jest podstawowy. Aby skorzystać z przysługujących wierzycielowi uprawnień i narzędzi, zabezpieczenie wierzytelności powinno być przeprowadzone w sposób formalnie poprawny, stosownie do obowiązujących przepisów prawa w tym zakresie. Zachęcamy do skorzystania z rozwiązań dostępnych w serwisie dzialprawny.pl.


Zapraszamy, zapoznaj się z serwisem przez tydzień, za darmo.

Dominika Stasiłowicz - Dział Prawny   
Dominika Stasiłowicz
radca prawny

Dział Prawny - Wszelkie prawa zastrzeżone.
Innowacyjna Gospodarka - Narodowa Strategia Spójności

DOTACJE NA INNOWACJE – INWESTUJEMY W WASZĄ PRZYSZŁOŚĆ

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka.

Unia Europejska - Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego